هفته بیستم بارداری؛ رشد جنین، علائم مادر، آنومالی اسکن و مراقبت های مهم

هفته بیستم بارداری یکی از مهم ترین نقاط مسیر بارداری است؛ زمانی که تقریباً نیمی از این دوران را پشت سر گذاشته اید و رشد جنین وارد مرحله تازه ای می شود. در این هفته، حرکات جنین ممکن است برای بسیاری از مادران محسوس تر شود و شکم نیز به وضوح بزرگ تر شده باشد. از طرف دیگر، انجام سونوگرافی آنومالی اسکن در این بازه اهمیت زیادی دارد، زیرا ساختار اندام های اصلی جنین، رشد او، وضعیت جفت و برخی ناهنجاری های احتمالی بررسی می شود.

در هفته ۲۰ ممکن است علائمی مانند کمردرد، یبوست، گرفتگی پا، سوزش سر دل و تغییرات پوستی را تجربه کنید. آشنایی با تغییرات طبیعی بدن، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی ایمن و علائم هشدار به شما کمک می کند این مرحله از بارداری را با آگاهی بیشتری دنبال کنید. در ادامه، رشد جنین و اندازه او، علائم مادر، آنومالی اسکن، تغذیه، ورزش، آزمایش های مهم و مراقبت های هفته بیستم بارداری را بررسی می کنیم.

هفته بیستم بارداری یعنی چند ماه؟

هفته بیستم بارداری تقریباً پایان ماه پنجم و نقطه میانی بارداری محسوب می شود. البته تقسیم بندی بارداری به ماه ها همیشه دقیقاً با هفته ها منطبق نیست؛ به همین دلیل پزشکان برای پیگیری رشد جنین و زمان بندی آزمایش ها بیشتر از هفته بارداری استفاده می کنند.

در این مرحله، رحم بزرگ تر شده و شکم معمولاً کاملاً قابل مشاهده است. ممکن است برای نخستین بار حرکات جنین را واضح تر احساس کنید؛ البته زمان شروع احساس حرکت بین افراد متفاوت است و در بارداری اول ممکن است دیرتر از بارداری های بعدی اتفاق بیفتد.

در هفته بیستم بارداری چه اتفاقی برای جنین می افتد؟

جنین در هفته ۲۰ رشد سریعی دارد و بسیاری از ساختارهای بدن او شکل گرفته اند و حالا بیشتر در حال رشد و تکامل هستند.

بر اساس راهنمای هفته بیستم NHS، طول جنین در این مرحله حدود ۲۵.۶ سانتی متر است. در این زمان حرکات جنین نیز بیشتر شده و ممکن است مادر آنها را به شکل ضربه های ظریف، بال بال زدن یا حباب های کوچک در شکم احساس کند.

رشد مغز و سیستم عصبی

سیستم عصبی جنین همچنان در حال تکامل است و هماهنگی حرکات بدن بیشتر می شود. جنین می تواند دست ها و پاهای خود را حرکت دهد و این حرکات با گذشت زمان برای مادر قابل تشخیص تر می شوند.

پوست جنین چگونه تغییر می کند؟

پوست جنین هنوز بسیار ظریف است و به تدریج ضخیم تر می شود. روی پوست او ماده ای سفید و چرب به نام ورنیکس کازئوزا (Vernix caseosa) ایجاد می شود که به محافظت از پوست جنین در محیط مایع آمنیوتیک کمک می کند.

آیا جنین در هفته ۲۰ صداها را می شنود؟

سیستم شنوایی جنین در حال تکامل است و جنین می تواند با پیشرفت بارداری به صداهای محیط واکنش نشان دهد. بنابراین صحبت کردن با جنین یا شنیدن صدای مادر بخشی طبیعی از ارتباط مادر و جنین در این مرحله است.

آیا جنین در هفته بیستم سکسکه می کند؟

ممکن است حرکات ریتمیک و تکرارشونده ای را احساس کنید که می تواند ناشی از سکسکه جنین باشد. با این حال، هر حرکت ریتمیک شکم الزاماً به معنی سکسکه نیست و تشخیص قطعی آن از روی احساس مادر امکان پذیر نیست.

اندازه و وزن جنین در هفته بیستم بارداری چقدر است؟

در هفته بیستم، طول جنین تقریباً ۲۵ تا ۲۶ سانتی متر است. وزن جنین حدود ۳۰۰ گرم برآورد می شود، اما این اعداد تقریبی هستند و اندازه واقعی جنین می تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار گیرد.

نکته مهم این است که هنگام بررسی سونوگرافی، پزشک فقط یک عدد را ملاک سلامت جنین قرار نمی دهد. اندازه گیری های مختلف جنین و روند رشد آن در طول بارداری اهمیت بیشتری دارند.

علائم هفته بیستم بارداری؛ چه تغییراتی طبیعی است؟

در هفته ۲۰ ممکن است احساس کنید بدن شما نسبت به هفته های ابتدایی بارداری کاملاً تغییر کرده است. بعضی از علائم شایع این دوره عبارت اند از:

• کمردرد و احساس فشار در ناحیه کمر
• کشیدگی یا درد خفیف در دو طرف شکم
• یبوست و نفخ
• سوزش سر دل و سوءهاضمه
• گرفتگی عضلات پا
• سردرد
• احساس گرمای بیشتر بدن
• افزایش ترشحات واژن
• تورم خفیف دست ها و پاها
• تغییرات پوست و ایجاد لک های تیره
• ضخیم تر یا براق تر شدن موها
• حساسیت یا درد پستان ها
• اختلال خواب
• تغییرات خلقی

این علائم در همه مادران دیده نمی شوند و شدت آنها نیز می تواند متفاوت باشد.

درد زیر شکم در هفته ۲۰ بارداری

یکی از شکایت های نسبتاً رایج در این مرحله، درد یا کشیدگی در دو طرف پایین شکم است. بزرگ شدن رحم باعث کشیده شدن رباط هایی می شود که رحم را در جای خود نگه می دارند. این درد معمولاً هنگام تغییر وضعیت، راه رفتن یا حرکات ناگهانی بیشتر احساس می شود.

با این حال، درد شدید، مداوم یا همراه با خونریزی، تب، خروج مایع یا انقباض های منظم را نباید صرفاً به کشیدگی رباط ها نسبت داد و باید با پزشک یا ماما مطرح شود.

یبوست در هفته بیستم

افزایش هورمون های بارداری، تغییرات دستگاه گوارش، کاهش فعالیت بدنی و مصرف بعضی مکمل های آهن می توانند یبوست را تشدید کنند.

مصرف آب کافی، دریافت فیبر از سبزیجات، میوه ها، حبوبات و غلات کامل و داشتن فعالیت بدنی متناسب با شرایط بارداری می تواند کمک کننده باشد. اگر یبوست شدید یا طولانی شده است، درباره ملین یا مکمل مناسب با پزشک مشورت کنید.

حرکات جنین در هفته بیستم؛ آیا باید هر روز حرکت او را احساس کنم؟

ممکن است در این هفته حرکات جنین را برای نخستین بار واضح تر احساس کنید؛ اما نباید انتظار داشت همه مادران در هفته ۲۰ الگوی حرکتی یکسانی داشته باشند.

در بارداری اول، تشخیص حرکات ممکن است سخت تر باشد و محل جفت نیز می تواند روی میزان احساس حرکت تأثیر بگذارد.

اگر قبلاً حرکات مشخصی از جنین را احساس می کردید و ناگهان متوجه کاهش یا تغییر قابل توجه آنها شدید، بهتر است منتظر نمانید و با پزشک، ماما یا مرکز درمانی خود تماس بگیرید.

آنومالی اسکن در هفته بیستم چیست و چه چیزهایی را بررسی می کند؟

یکی از مهم ترین بخش های مراقبت در این دوره، سونوگرافی آنومالی یا سونوگرافی ۲۰ هفته ای است. این سونوگرافی معمولاً در بازه حدود ۱۸ تا ۲۱ هفتگی انجام می شود و هدف آن بررسی دقیق رشد و ساختار جنین است.

در این بررسی، متخصص سونوگرافی بخش هایی مانند موارد زیر را ارزیابی می کند:

• رشد و اندازه های جنین
• مغز و ساختار جمجمه
• ستون فقرات
• قلب و ساختارهای اصلی آن
• شکم و معده
• کلیه ها و مثانه
• اندام ها و استخوان ها
• جفت
• میزان مایع آمنیوتیک

این سونوگرافی می تواند برخی ناهنجاری های ساختاری را شناسایی کند، اما هیچ سونوگرافی ای نمی تواند سلامت کامل جنین را با قطعیت تضمین کند. برخی مشکلات ممکن است در این مرحله قابل مشاهده نباشند.

آیا در آنومالی اسکن جنسیت جنین مشخص می شود؟

اگر وضعیت جنین و شرایط تصویربرداری اجازه دهد، ممکن است جنسیت جنین در سونوگرافی مشخص شود. با این حال، هدف اصلی آنومالی اسکن ارزیابی رشد و ساختار جنین است، نه تعیین جنسیت.

وزن گیری مادر در هفته بیستم بارداری چقدر باید باشد؟

یک عدد ثابت برای میزان افزایش وزن در هفته بیستم وجود ندارد. مقدار مناسب افزایش وزن به وزن و شاخص توده بدنی مادر پیش از بارداری، تعداد جنین ها و شرایط فردی بستگی دارد.

بنابراین توصیه ای مانند «تا هفته بیستم حتماً باید ۵ کیلو وزن اضافه کرده باشید» برای همه زنان صحیح نیست.

بهتر است روند افزایش وزن در ویزیت های دوران بارداری توسط پزشک یا ماما بررسی شود. تغذیه متعادل و فعالیت بدنی مناسب معمولاً بخش مهمی از کنترل افزایش وزن در بارداری هستند.

تغذیه در هفته بیستم بارداری؛ چه چیزهایی بخوریم؟

در نیمه دوم بارداری، کیفیت رژیم غذایی اهمیت زیادی دارد. هدف، «دو برابر غذا خوردن» نیست؛ بلکه باید مواد مغذی مورد نیاز بدن مادر و جنین تأمین شود.

یک الگوی غذایی متعادل می تواند شامل موارد زیر باشد:

پروتئین

تخم مرغ، گوشت کم چرب، مرغ، ماهی های کم جیوه، حبوبات، مغزها و محصولات سویا منابع مناسبی از پروتئین هستند.

آهن

نیاز به آهن در بارداری افزایش پیدا می کند و دریافت ناکافی آن می تواند به کم خونی منجر شود. گوشت، حبوبات، عدس و غذاهای غنی شده از منابع آهن هستند. ویتامین C نیز به جذب بهتر آهن کمک می کند.

کلسیم و ویتامین D

لبنیات پاستوریزه، بعضی نوشیدنی های غنی شده و برخی منابع غذایی دیگر می توانند به تأمین کلسیم کمک کنند. ویتامین D نیز برای سلامت استخوان های مادر و جنین اهمیت دارد.

فیبر

سبزیجات، میوه ها، حبوبات و غلات کامل می توانند برای پیشگیری یا کاهش یبوست مفید باشند.

کولین

تخم مرغ، گوشت، لبنیات، سویا و برخی مغزها منابع کولین هستند؛ ماده ای که در رشد مغز و سیستم عصبی جنین نقش دارد.

آیا در هفته بیستم می توان قهوه خورد؟

در دوران بارداری، توصیه می شود مجموع کافئین مصرفی روزانه کمتر از ۲۰۰ میلی گرم باشد. کافئین فقط در قهوه نیست و چای، شکلات، نوشابه های کافئین دار و برخی نوشیدنی های انرژی زا نیز می توانند کافئین داشته باشند.

میزان کافئین یک فنجان قهوه بسته به نوع و اندازه آن متفاوت است؛ بنابراین بهتر است مجموع مصرف روزانه را در نظر بگیرید.

دیابت بارداری در هفته ۲۰؛ آیا باید آزمایش بدهم؟

آزمایش غربالگری دیابت بارداری معمولاً در هفته های ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می شود. در زنانی که عوامل خطر خاصی دارند یا سابقه دیابت بارداری داشته اند، پزشک ممکن است آزمایش را زودتر درخواست کند.

بنابراین در هفته ۲۰، معمولاً زمان خوبی است که درباره زمان انجام این آزمایش از پزشک یا ماما سؤال کنید.

تشنگی یا تکرر ادرار به تنهایی به معنی دیابت بارداری نیست و بسیاری از این علائم می توانند دلایل دیگری داشته باشند. تشخیص دیابت بارداری با آزمایش خون انجام می شود، نه صرفاً بر اساس علائم.

علائم خطرناک در هفته بیستم بارداری که نباید نادیده بگیرید

هفته بیستم از نظر پزشکی یک نقطه مهم است، زیرا پره اکلامپسی معمولاً از ۲۰ هفتگی به بعد ظاهر می شود. این عارضه با افزایش فشار خون در بارداری همراه است و ممکن است در ابتدا علامت واضحی نداشته باشد؛ به همین دلیل کنترل فشار خون و آزمایش ادرار در مراقبت های بارداری اهمیت دارد.

اگر هر یک از علائم زیر را داشتید، باید سریعاً با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:

• سردرد شدید یا مداوم
• تاری دید یا مشاهده نورهای چشمک زن
• درد شدید یا مداوم زیر دنده ها
• تورم ناگهانی صورت، دست ها یا پاها
• احساس ناخوشی شدید
• خونریزی واژینال
• خروج مایع از واژن
• درد شدید شکم
• انقباض های منظم یا دردناک
• کاهش محسوس حرکات جنین پس از اینکه الگوی حرکتی مشخصی ایجاد شده است

سردرد شدید همراه با اختلال بینایی، درد زیر دنده ها یا تورم ناگهانی به خصوص نیازمند ارزیابی فوری است.

خارش شدید در هفته ۲۰ چه معنایی دارد؟

خارش پوست در بارداری نسبتاً شایع است، اما خارش شدید، به خصوص در کف دست ها و کف پاها یا خارش شدیدتر در شب باید با پزشک مطرح شود؛ زیرا در برخی موارد می تواند با کلستاز داخل کبدی بارداری مرتبط باشد.

ورزش در هفته بیستم بارداری؛ چه فعالیت هایی مناسب است؟

اگر بارداری شما بدون عارضه خاصی پیش می رود و پزشک محدودیتی برای فعالیت تعیین نکرده است، فعالیت بدنی منظم معمولاً مفید و ایمن است.

پیاده روی، شنا، حرکات کششی متناسب با بارداری و یوگای مخصوص بارداری از گزینه هایی هستند که می توان درباره آنها با پزشک یا ماما مشورت کرد.

راهنمای CDC برای زنان سالم باردار، در صورت نداشتن منع پزشکی، حدود ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته را پیشنهاد می کند؛ این زمان را می توان در چند روز هفته تقسیم کرد.

در صورت خونریزی، درد شدید، سرگیجه قابل توجه، تنگی نفس غیرعادی یا علائم نگران کننده، فعالیت را متوقف کرده و با پزشک تماس بگیرید.

آیا تمرین کگل در هفته بیستم مفید است؟

تمرینات کف لگن یا کگل می توانند عضلات کف لگن را تقویت کنند. برای انجام آن، عضلاتی را که هنگام جلوگیری از خروج گاز یا قطع جریان ادرار فعال می شوند، برای چند ثانیه منقبض و سپس رها کنید.

نکته مهم این است که نباید تمرین کگل را هنگام ادرار کردن انجام دهید. اگر مطمئن نیستید عضلات مناسب را پیدا کرده اید یا انجام تمرین باعث درد می شود، از فیزیوتراپیست کف لگن یا متخصص زنان کمک بگیرید.

تغییرات روحی در هفته ۲۰ بارداری؛ اضطراب و ترس طبیعی است؟

بارداری فقط یک تغییر جسمی نیست. نگرانی درباره سلامت جنین، زایمان، تغییرات بدن، مسئولیت والد شدن و شرایط آینده می تواند باعث اضطراب شود.

اما اضطراب یا ناراحتی شدید، مداوم یا اختلال در خواب و عملکرد روزانه را نباید صرفاً به «هورمون های بارداری» نسبت داد.

صحبت با همسر یا فرد مورد اعتماد، فعالیت بدنی مناسب، خواب کافی و مشاوره با روان شناس یا تیم مراقبت بارداری می تواند کمک کننده باشد. اگر احساس افسردگی یا اضطراب شدید دارید، کمک تخصصی را به تأخیر نیندازید.

در صورت وجود افکار آسیب زدن به خود یا احساس اینکه نمی توانید از خودتان مراقبت کنید، باید فوراً از خدمات اورژانسی یا کمک پزشکی استفاده شود.

مراقبت های پزشکی هفته بیستم بارداری

در این هفته بهتر است چند موضوع را با پزشک یا ماما بررسی کنید:

۱. آنومالی اسکن:
اگر هنوز انجام نشده، درباره زمان انجام آنومالی اسکن سؤال کنید. این بررسی معمولاً در محدوده ۱۸ تا ۲۱ هفتگی انجام می شود.

۲. فشار خون:
فشار خون در ویزیت های بارداری اهمیت زیادی دارد، به خصوص از هفته ۲۰ به بعد.

۳. آزمایش ادرار:
بررسی ادرار می تواند در ارزیابی برخی مشکلات بارداری از جمله پروتئین موجود در ادرار کاربرد داشته باشد.

۴. بررسی کم خونی:
نیاز بدن به آهن در بارداری افزایش پیدا می کند و پزشک ممکن است آزمایش خون را برای بررسی کم خونی درخواست یا تکرار کند.

۵. برنامه آزمایش دیابت بارداری:
از پزشک بپرسید آزمایش قند بارداری چه زمانی برای شما برنامه ریزی شده است؛ در بسیاری از بارداری ها این غربالگری بین هفته ۲۴ تا ۲۸ انجام می شود.

هفته بیستم بارداری چه کارهایی انجام دهیم؟

این هفته فرصت خوبی است که بخشی از کارهای نیمه دوم بارداری را منظم کنید:

• وقت آنومالی اسکن را بررسی کنید.
• مکمل های تجویز شده را طبق دستور پزشک مصرف کنید.
• فشار خون و روند افزایش وزن را پیگیری کنید.
• برای آزمایش دیابت بارداری در هفته های آینده برنامه داشته باشید.
• مصرف آب و فیبر را جدی بگیرید.
• فعالیت بدنی مناسب داشته باشید.
• کفش راحت و مناسب بپوشید.
• برای کمردرد از وضعیت صحیح نشستن و خوابیدن استفاده کنید.
• درباره واکسن ها و مراقبت های مورد نیاز بارداری از پزشک سؤال کنید.
• اگر قصد خرید سیسمونی دارید، می توانید برنامه ریزی را شروع کنید؛ اما از نظر پزشکی ضرورتی ندارد که خریدها حتماً از هفته ۲۰ آغاز شوند.

چک لیست هفته ۲۰ بارداری

جمع بندی هفته بیستم بارداری

هفته بیستم یکی از نقاط مهم بارداری است؛ نه فقط به این دلیل که تقریباً نیمی از مسیر را پشت سر گذاشته اید، بلکه به این دلیل که رشد و ساختار جنین در این مرحله با جزئیات بیشتری قابل ارزیابی است. جنین حدود ۲۵ تا ۲۶ سانتی متر طول دارد، حرکاتش بیشتر شده و بسیاری از مادران در همین حوالی حرکت های او را بهتر احساس می کنند.

در این هفته، آنومالی اسکن اهمیت ویژه ای دارد و می تواند اطلاعات ارزشمندی درباره رشد جنین، اندام های اصلی، جفت و برخی ناهنجاری های ساختاری در اختیار پزشک قرار دهد.

برای مادر نیز علائمی مانند کمردرد، یبوست، گرفتگی پا، سوزش معده و تغییرات پوستی می توانند بخشی از روند طبیعی بارداری باشند. تغذیه متعادل، دریافت مواد مغذی کافی، فعالیت بدنی متناسب و ادامه مراقبت های پزشکی به حفظ سلامت مادر و جنین کمک می کند.

در عین حال، سردرد شدید، اختلال بینایی، درد زیر دنده ها، تورم ناگهانی، خونریزی، خروج مایع یا هر تغییر نگران کننده در وضعیت مادر یا حرکات جنین نباید نادیده گرفته شود و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

سؤال های متداول درباره هفته بیستم بارداری

آیا هفته بیستم بارداری یعنی وارد ماه ششم شده ام؟

هفته بیستم تقریباً در پایان ماه پنجم قرار دارد و نقطه میانی بارداری محسوب می شود. برای محاسبات پزشکی، هفته بارداری معیار دقیق تری نسبت به تقسیم بندی ماهانه است.

اندازه جنین در هفته ۲۰ چقدر است؟

طول جنین در این هفته حدود ۲۵ تا ۲۶ سانتی متر است و وزن آن حدود ۳۰۰ گرم برآورد می شود. این اعداد تقریبی هستند و تفاوت های فردی طبیعی است.

آیا احساس نکردن حرکات جنین در هفته ۲۰ طبیعی است؟

ممکن است برخی مادران در این زمان هنوز حرکات جنین را به وضوح احساس نکنند، به خصوص در بارداری اول. زمان شروع احساس حرکت در افراد متفاوت است.

آنومالی اسکن هفته ۲۰ برای چیست؟

این سونوگرافی برای بررسی رشد و ساختار جنین و ارزیابی برخی ناهنجاری های احتمالی انجام می شود و وضعیت جفت و مایع آمنیوتیک نیز بررسی می شود.

آیا در هفته ۲۰ می توان جنسیت جنین را فهمید؟

در بسیاری از موارد جنسیت جنین در این مرحله قابل مشاهده است، اما هدف اصلی آنومالی اسکن بررسی ساختار و رشد جنین است.

آزمایش دیابت بارداری در هفته ۲۰ انجام می شود؟

در بیشتر بارداری ها غربالگری دیابت بارداری بین هفته ۲۴ تا ۲۸ انجام می شود. اگر مادر عوامل خطر داشته باشد، پزشک ممکن است آزمایش را زودتر درخواست کند.

آیا کمردرد در هفته بیستم طبیعی است؟

کمردرد و دردهای ناشی از کشش رباط های رحم می توانند در این مرحله شایع باشند؛ اما درد شدید، مداوم یا همراه با علائم دیگری مانند خونریزی یا خروج مایع نیاز به بررسی پزشکی دارد.

آیا می توانم در هفته ۲۰ ورزش کنم؟

اگر بارداری شما بدون عارضه است و پزشک محدودیتی تعیین نکرده، فعالیت بدنی با شدت متوسط معمولاً قابل انجام است. CDC برای زنان سالم باردار حدود ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط در هفته را توصیه می کند.