خارش کف دست و پا در بارداری؛ علامت ساده یا هشدار مهم؟
احساس خارش در دوران بارداری موضوع شایعی است، اما وقتی خارش به طور مشخص در کف دست ها و کف پاها ظاهر می شود، از نظر پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می کند. این نوع خارش معمولاً بدون بثورات پوستی است و بیشتر در سه ماهه دوم و به خصوص سوم بارداری دیده می شود. در بسیاری از موارد، این علامت به تغییرات هورمونی و واکنش پوست نسبت به بارداری مربوط می شود، اما همیشه هم بی اهمیت نیست.
یکی از مهم ترین دلایل پزشکی خارش کف دست و پا در بارداری، کلستاز بارداری (Intrahepatic Cholestasis of Pregnancy) است. در این حالت، عملکرد کبد تحت تأثیر هورمون های بارداری قرار می گیرد و ترشح صفرا به درستی انجام نمی شود. در نتیجه، اسیدهای صفراوی وارد جریان خون می شوند و باعث خارش شدید، به ویژه در کف دست ها و پاها، می گردند. این خارش معمولاً شب ها شدیدتر می شود و ممکن است خواب مادر را مختل کند.
نکته مهم اینجاست که کلستاز بارداری بیشتر از آنکه برای مادر خطرناک باشد، می تواند برای جنین مشکل ساز شود. افزایش اسیدهای صفراوی خون با خطر زایمان زودرس، کاهش اکسیژن رسانی به جنین و در موارد نادر، عوارض جدی تر همراه است. به همین دلیل، اگر خارش کف دست و پا شدید، مداوم و بدون ضایعه پوستی باشد، بررسی آزمایشگاهی عملکرد کبد و سطح اسیدهای صفراوی ضروری است.
البته همه خارش ها به کلستاز مربوط نمی شوند. کشیدگی پوست، خشکی شدید، افزایش جریان خون پوستی و حساس تر شدن سیستم عصبی پوست در بارداری هم می توانند باعث خارش شوند. در این موارد، معمولاً خارش خفیف تر است، در نقاط مختلف بدن دیده می شود و با مرطوب کننده ها یا حمام ولرم تا حدی کاهش پیدا می کند. وجود قرمزی، کهیر یا پوسته ریزی بیشتر به نفع علل پوستی یا آلرژیک است تا مشکلات کبدی.
از نظر بالینی، هر خارش کف دست و پا که بیش از چند روز طول بکشد یا شدت آن رو به افزایش باشد، نباید نادیده گرفته شود. پزشک معمولاً با آزمایش خون، آنزیم های کبدی و اسیدهای صفراوی را بررسی می کند. در صورت تشخیص کلستاز بارداری، درمان دارویی، پایش دقیق جنین و گاهی تصمیم گیری برای زایمان زودتر از موعد، جزو اقدامات استاندارد پزشکی هستند.
در مجموع، خارش در بارداری همیشه نشانه خطر نیست، اما خارش کف دست و پا یک علامت هشدار محسوب می شود. اگر چنین حسی دارید، به خصوص اگر شب ها شدیدتر می شود یا با خستگی، تیرگی ادرار یا زردی خفیف پوست همراه است، بهترین کار این است که بدون تأخیر با پزشک یا ماما مشورت کنید تا خیال تان از سلامت خودتان و جنین راحت باشد.
